Jak wybrać uprząż wspinaczkową ?

Każdy doświadczony wspinacz wie, jakiej uprzęży potrzebuje i czego od niej oczekuje. Wiedza ta przychodzi z czasem, jednak zakupu uprzęży trzeba dokonać znacznie wcześniej- i tu pojawia sie problem! Wybór konkretnej uprzęży zależny jest bowiem od rodzaju uprawianej wspinaczki oraz, w dużej mierze, preferencji własnych które ciężko jednoznacznie określić na początku wspinaczkowej przygody. Często zdarza się, iż wspinacz, uprawiający zróżnicowane formy tego sportu, potrzebuje więcej niż tylko jednej uprzęży. W artykule tym postaramy się przedstawić podstawowe różnice, które mogą okazać się pomocne w wyselekcjonowaniu najlepszej uprzęży dla każdego użytkownika i planowanych przezeń zastosowań.
Podziałów uprzęży można wprowadzić kilka, zaczniemy jednak od podziału głównego, wynikającego z konstrukcji uprzęży:KONSTRUKCJA UPRZĘŻY

UPRZĄŻ BIODROWA

Jest to zdecydowanie najbardziej popularny rodzaj uprzęży wspinaczkowych. Idealna do wspinaczki na sztucznych ściankach, w skałkach czy w górach (z zastrzeżeniami; o niektórych z nich wspomnimy poniżej).

Uprząż biodrowa (Climbing Technology Falesia)

UPRZĄŻ PEŁNA

Połączenie uprzęży biodrowej z uprzężą górną (pasem piersiowym). Uniemożliwia ona obrócenie się wspinacza głową w dół w czasie wspinaczki np z cięższym plecakiem. Eliminuje również wypadnięcie wspinacza z uprzęży podczas wspinaczki zimowej, kiedy konieczne jest ubranie większej ilości odzieży. Uprząż pełna ma również zastosowanie podczas wspinaczki dzieci do ok 11 roku życia. Oprócz niewątpliwych zalet, uprząż pełna posiada swoje wady – jest mniej wygodna, mniej uniwersalna – dlatego większość wspinaczy używa połączenia uprzęży biodrowej z pasem piersiowym. Jednak w przypadku dzieci, najwygodniejsza, a przede wszystkim najbezpieczniejsza, jest uprzęż pełna – zaprojektowana specjalnie dla nich. Nie warto od razu mniejszego dziecka wpychać „na siłę” do uprzęży biodrowej (tak „na zapas”), tak samo zresztą jak nie ma sensu sadzania go na zbyt dużym rowerze, praktyka wskazuje bowiem iż rozwiązanie takie często występuje w parze z wybitymi przednimi zębami. Uprząż pełna być może jest mniej estetyczna, ma w sobie mniej „sportowego ducha”, jednak w wielu przypadkach jest zdecydowanie najbezpieczniejszym wyborem.

Uprząż pełna (Ocun Bodyguard)

PAS PIERSIOWY

Tzw. uprząż górna, służy do spełnienia tych samych celów co omówiona wyżej uprząż pełna. Jej zastosowanie jest jednak bardziej praktyczne i wygodniejsze – w razie konieczności w ciągu kilku minut możemy używać samej uprzęży biodrowej, co w wielu sytuacjach zwyczajnie ułatwia wspinaczom życie.

Pas piersiowy (Ocun Variant)

Z powodu faktu, iż najbardziej popularnym modelem uprzęży, jest uprząż biodrowa, to na nich skupimy się najbardziej oraz na ich przykładzie wskażemy najważniejsze różnice konstrukcyjne i technologiczne.

RODZAJE UPRZĘŻY BIODROWYCH

UPRZĘŻE NIEREGULOWANE

Ten rodzaj uprzęży nazywa się również sportowymi, z racji tego, iż są one najczęściej wybierane przez wspinaczy preferujących wspinanie na sztucznych ściankach i w skałkach. Uprzęże te nie posiadają regulacji w nogawkach, nie jest bowiem ona wymagana w sytuacji gdy noszona odzież to praktycznie zawsze lekkie spodnie i t-shirt. Prawidłowo dobrany rozmiar uprzęży sportowej umożliwia jednak wspinanie również w cieplejszym ubraniu dodatkowym (w chłodniejsze dni).
Początkujący wspinacze kupując uprząż, często uważają brak regulacji w nogawkach za wadę, jednak w ogromnej większości przypadków okazuje się, że w przyszłości regulacja ta nie jest używana, tzn. raz wyregulowana uprząż dożywa swych dni bez dotykania klamer udowych. Dlatego właśnie, warto zwrócić uwagę na ten rodzaj uprzęży – najczęściej jest to uprząż lżejsza, lepiej wentylowana, nie posiada zbędnych elementów które mogą haczyć się nie tylko w trakcie wspinaczki ale nawet zwykłego pakowania uprzęży do plecaka (a przyjdzie to nam robić setki razy!), a na dodatek jest relatywnie tańsza.

Uprząż bez regulacji nogawek (Ocun Mojave)

UPRZĘŻE REGULOWANE

Wśród uprzęży regulowanych rozróżnić możemy ich dwa rodzaje:

• uprzęże z regulacją nogawek
• uprzęże z regulacją nogawek i dodatkową klamrą w pasie

Regulacja nogawek służy do zwiększania ich obwodu w przypadku, gdy wspinacz dopuszcza możliwość używania uprzęży na grubsze spodnie (w chłodniejsze dni), czy to w skałkach czy też w górach (podczas wspinaczki, pokonywania lodowców czy Via Ferrat).
Jeżeli wspinacz zamierza uprawiać również wspinaczkę zimową, to konieczne jest zakupienie uprzęży z drugą klamrą w pasie. Dzięki jej zastosowaniu, zakres regulacji znacznie się zwiększa i umożliwia używanie uprzęży nie tylko na cienkie ubranie, lecz również na te w pełni zimowe- grube i kilkuwarstwowe.

Niektórzy producenci stosują rozwiązanie (wymyślone przez firmę Ocun), pozwalające zapewnić duży zakres regulacji pasa przy zastosowaniu jednej klamry. Tzw. System MWS to pas składający się z dwóch warstw, z których zewnętrzna nie jest przyszyta na stałe do pasa głównego. Dzięki temu łącznik uprzęży oraz pas zewnętrzny, niezależnie czy jest to minimalny czy maksymalny zakres regulacji, znajdują się w stosunku do siebie w prawidłowym położeniu (można ustawić je symetrycznie, szpejarki są na właściwych miejscach, główny łącznik zamieszczony jest na środku). Plusem zastosowania takiej konstrukcji jest uzyskanie uprzęży o niskiej wadze, bez dodatkowych klamer i sporym zakresie regulacji. Dzięki temu jedna uprząż może mieć zastosowanie podczas wspinaczki na sztucznej ściance, jak i podczas zimowego “łojenia” w górach.

Uprząż z regulowanymi nogawkami, jedną klamrą w pasie i systemem MWS (Ocun Twist Basic)

UPRZĘŻE „JEDNOROZMIAROWE”

Specjalnym rodzajem uprzęży biodrowych, są uprzęże produkowane wyłącznie w jednym rozmiarze. Jest to możliwe, dzięki konstrukcji umożliwiającej bardzo szeroki zakres regulacji. Są one często o prostszej konstrukcji, o mniejszym komforcie, lecz gwarantują bezpieczeństwo bardziej złożonych modeli. Mają one zastosowanie, zależnie od modelu, np. na ścianki (dla wypożyczalni), do parków linowych, na Via Ferraty. Osoby wybierające tego rodzaju uprzęże mają pewność, że bez zbędnego mierzenia będą one pasowały praktycznie na każdego. Wychodząc z założenia iż najczęściej użytkownikami tego typu uprzęży będą osoby o małym doświadczeniu, producenci dbają o wygodę i prostotę zakładania rozróżniając kolorystycznie pętle udowe a łącznik główny wyprowadzając do góry. Dzięki temu eliminuje się potencjalne błędy przy ubieraniu czy zabezpieczaniu uprzęży, a także ogranicza prawdopodobieństwo niepożądanego jej poskręcania (iluż doświadczonych wspinaczy przywołać może swe początki i sytuacje gdy tak „zapętlili” uprząż, że już byli przekonani, że chyba jest źle uszyta…).

Uprząż „one size” (Ocun Coach)

KLAMRY

W uprzężach wspinaczkowych stosuje się dwa rodzaje klamer, umieszczonych w pasie i w nogawkach:

KLAMRY ZWYKŁE

Obecnie, klamry te odchodzą już do lamusa i stosowane są przez nieznaczną ilość producentów. Klamra zwykła- jednoelementowa- przy każdym użyciu wymaga dodatkowego przełożenia taśmy (powrotnego) w celu zabezpieczenia. Analogicznie, aby uprząż rozpiąć należy pieczołowicie wycofać tasmę z klamry, luzując ją centymetr po centymetrze. Klamra taka jest mało wygodna w użyciu i zazwyczaj dosyć ciężka. Zastosowanie tego typu klamer ma aktualnie wyłącznie jeden cel – obniżenie ceny finalnego produktu. Niezaprzeczalna różnica w komforcie użytkowania sprawiła, że wszyscy nowocześni, rozwijający się producenci zdają się już stosować wyłącznie klamry szybkie.

KLAMRY SZYBKIE (SLIDE- LOCK)

Najlepsze i najwygodniejsze klamry stosowane w uprzężach, złożone z 2 elementów których odpowiednie ułożenie zapewnia stałe blokowanie taśmy- bez potrzeby jej wstecznego przekładania przy każdym zakładaniu uprzęży (taśma jest stale przełożona, bardzo płynnie i szybko przesuwa się w klamrze).
Zapięcie czy poluzowanie uprzęży wymaga wyłącznie jednego ruchu (aby klamrę zapiąć wystarczy lekko pociągnąć za taśmę, aby zaś ją odpiąć wystarczy niejako ‘podnieść’ ku górze jej spodni element). Szybkie klamry są niesamowicie wygodne w użyciu, a praktyka pokazała iż każdy kto ich „spróbował” nie wyobrażał sobie powrotu do żmudnego przekładania taśm przy każdorazowym ubieraniu uprzęży.

Nie można również pominąć ważnej sprawy, jaką jest wyeliminowanie ryzyka braku odpowiedniego zabezpieczenia klamer, a więc braku powrotnego przełożenia taśmy, koniecznego w klamrach zwykłych. O ile wspinacz doświadczony ma niejako wyrobiony nawyk jej zabezpieczania, to dla osoby początkującej jest to element nie do końca oczywisty…
Z powyższych powodów, wszyscy ważniejsi producenci sprzętu wspinaczkowe stosują już prawie wyłącznie tego rodzaju klamry, a zakup jednego z licznych modeli wyposażonych właśnie w klamry szybkie zdaje się być wyjściem najrozsądniejszym.

JAK DOBRAĆ UPRZĄŻ?

Uprząż dobieramy pod kątem:

• potrzeb wspinaczkowych
• osobistych preferencji
• rozmiaru

Dwa pierwsze punkty zostały już częściowo omówione powyżej, dlatego w tym miejscu, więcej uwagi poświęcimy ostatniemu punktowi – rozmiarowi. Uprząż powinna być dobrana w ten sposób, aby za pas biodrowy i pasy udowe można było z trudem włożyć dłoń (płasko). Jest to bardzo ważne, ponieważ zbyt luźna uprząż jest niezmiernie niebezpieczna, a skutkiem używania takowej może być wypadnięcie (wyślizgnięcie). Jest to szczególnie ważne gdy mamy na sobie więcej ubrań (o czym wspomniano wyżej).

Kobiety powinny zwrócić uwagę na modele damskie. Ich powstanie, nie jest wyłącznie chwytem marketingowym, polegającym na uszyciu uprzęży w “damskich” kolorach. Modele produkowane dla kobiet mają krój dostosowany do kobiecej sylwetki i inne proporcje rozmiarowe obwodów: pasa biodrowego oraz pętli udowych. Modele damskie są dla kobiet nie tylko wygodniejsze, ale i bezpieczniejsze – właśnie dzięki możliwości lepszego ich dopasowania.

Uprząż zaprojektowana dla kobiecej sylwetki (Ocun Twist Lady)

KIEDY UPRZĄŻ NALEŻY WYMIENIĆ ?

Producenci nie podają okresów, po jakich należy uprząż wymienić, zależne jest to bowiem od ogromu czynników, jednak najczęściej podawanym zaleceniem jest okres nie dłuższy niż 10 lat (niezależnie od wizualnego stanu uprzęży). Dla własnego bezpieczeństwa należy uprząż regularnie i drobiazgowo sprawdzać, zwracając szczególną uwagę na szwy i taśm. W razie jakichkolwiek wątpliwości, należy uprząż bezwzględnie wymienić.